—विरोध अधिकारी –

करिब एक वर्षको हाराहारीमा नेप्से ३२०० को उच्च बिन्दुबाट २००० को लाइनमा आइपुगेको छ । बजार घट्दा लगानिकर्ताले अनुमानित ३५ प्रतिशत अर्थात् साढे १५ खर्ब गुमाइसकेका छन् । जसले यो बिचमा प्यानिक सेल गरे उनीहरुको घाटा त रियलाईजेशन नै भईसकेको छ । नेपाली पुँजी बजारमा किन यसरी बिचलन आयो त ? यसको दोष नेपाल सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, धितो पत्र बोर्ड, अन्य नियामक संस्थाहरु र स्वंम कम्पनिहरु नै हुन् । यसमा कुनै दुई मत छैन । तर हामी स्वंय लगानीकर्ता चाहि दोष रहित छौं त ? प्रश्न हामी तिर नै छ । र गम्भिर हुन आवश्यक छ ।

बजार निरन्तर घट्दो ट्रेण्डमा छ । यसको अर्थ अबको केहि दिन लगानीकर्ताहरुले गुमाउने नै छन् । नेपालको शेयर बजरमा उछाल आएको धेरै भएको छैन । शेयर कारोबार अनलाइनमा आएको र धेरै कुराहरु डिजिटलाईजेशन भएपछि यसरी उछाल आएको हो । पछिल्लो दिनहरुमा शेयर बजारका गुरुहरुको बिगबिगि छ । पुँजी बजारमा कसको के भुमिका हुने, कसले के गर्नु पर्ने भनि माग गरिरहेका छन् । आन्दोलन, धर्ना कार्यक्रम हुन थालेका छन् । शेयर बजार घटाउनेलाई नो भोट भनिरहेका छन् । सबैको काम कर्तब्य अधिकार खोज्दा स्वंय लगानीकर्ताहरुको भूमिकामा उनीहरु मौन छन् ।

विश्वको ठूला तथा विकसित शेयर ईन्डेक्सहरु हेर्ने हो भने पनि शेयर बजार एक जुवा घर हो । लकडाउनको समयमा विश्वका केहि स्टक एक्स्चेन्जमा भएको घटना हेरांै । कोभिड कालमा मेडिकल अक्सिजनको ब्यापक माग बढ्यो । मेडिकल अक्सिजनको उत्पादन ब्यापार गर्ने कम्पनिहरुको नाफा ब्यापक बढ्यो । यसै बिच कतिपय स्टक एक्स्चेन्जमा सुचिकृत भएको, नाममा अक्सिजन लेखिएको तर मेडिकल अक्सिजन उत्पादन ब्यापार संग सरोकार नै नभएका कम्पनिहरुको शेयर मुल्यमा उछाल आयो । अमेरिका जस्तो पुँजीबादको नेतृत्व लिएको शेयरको उच्च शिक्षा भएको देशमा त त्यस्तो छ भने हामी कहाँ छौं आफै अनुमान गर्न सक्छौं । हामी लगानीकर्ताको चेतना स्तर कहाँ होला ?

कोभिडको समयमा थुनिएर बसेका, करोडौ घाटा बेहोरेका कम्पनिहरुको मुल्य आकासिएको थियो । बजारमा छिन छिनमा सर्किट ब्रेक लागेको थियो । आज कोभिड नियन्त्रणमा छ । कम्पनीहरु नाफामा छन् तर शेयर मुल्य कहाँ पुगेको छ । दैनिक २१ अर्बको कारोबार १ अर्बमा सिमित भएको छ । किन ? प्रश्न आफैले आफैलाइ गरौं ? हिजो फलानो फलानो कम्पनिको शेयरमा लागनी गर्दा जोखिम हुन्छ भनि नियामकले सुझाब दिदाँ कार्यक्षेत्र उलंघन भयो भन्नेहरुलाई चिनौं ।
यहाँ शेयर लगानिकर्ताहरुको झुण्ड झुण्ड समुहहरु छन् ।

विभिन्न मागहरु राख्दै आन्दोलनमा छन् । हिजो बेलुनमा हावा भरिए झै बजार उच्च हुँदा उनीहरुले नयाँ लगानीकर्ताहरुलाई बजारमा न आउन, आए सचेत रहन सुझाब दिनु पर्ने हो । नयाँ लगानीकर्ताहरु बढि जोखिममा हुने हुँदा कम्पनि छनोटमा सुझाब दिनु पर्ने हो तर उनीहरु नै बजार ४००० देखि ६००० पुग्छ भन्दै नयाँ लागनीकर्ताहरुलाई बजारमा भित्राउने बाटोमा लागे । त्यसैको फल आज देखिदैछ । बजार ४००० देखि ६००० पुग्दैन भन्ने होइन तर त्यो बेला पनि बजार स्थिर चाँहि हुदैन । त्यतिबेला पनि कसै न कसैले गुमाउने नै हो । शेयरबाट करोडपति हुने त हामीले देखेका छौं, रोडमा पुगेकाहरुको कथा पनि हेर्न नभुलौं ।

कम्तिमा नयाँ लगानीर्काहरुले आफ्नो लगानी र घाटा धान्न सक्ने क्षमता त निर्धारहण गर्नै पर्छ । आज बजार छिरौं भोली नै नाफा लिएर फर्कन्छु भन्नेहरु नै दलदलमा फस्ने हो । यसरी अवसर छोपि कमाउने नगन्य होलान तर गुमाउने धेरै छन् । घर परिवार गुमाउनेहरु पनि छन् । गुमाई सकेपछि अरुलाई दोष दिनुको कुनै अर्थ छैन । तसर्थ सचेत लगानीकर्ता बनौं । केहि लगानीकर्ता विशेषज्ञहरुको युट्युव भिडियोको भरमा शेयर बजारमा प्रबेश नगरौं । यति चाँहि बुझौ, विवादित विषय भएपनि विश्वमा नै शेयर बजार एक जुवा घर हो, नेपालमा झनै हो ।

शेयर बजारमा अर्को बिबादको विषय छ । यो उत्पादक वा अनुत्पादक कुन क्षेत्र हो ? यसमा सरल जवाफ छ, आईपिओको शेयर किन्नु उत्पादन मुलक क्षेत्र हो भने सोहि शेयर सेकेन्डरी बजारबाट किन्नु चाँहि अनुत्पादक क्षेत्र हो । तर फेरी प्राईमरी बजार र सेकेन्डरी बजार दुबै एक अर्काका परिपुरक हुन् । तसर्थ दोस्रो बजारमा भएको उछालले अर्थतन्त्रलाई गति दिन सक्दैन । आईपिओ नै लगानीको सुचांक हो ।

मिश्रित अर्थब्यवस्थामा पुँजी बजार अर्थतन्त्रको एक खम्बा हो । यसले समग्र अर्थतन्त्रको ऐनाको काम गर्दछ । तर हाम्रो पुँजी बजार अर्थतन्त्रको ऐना बन्न सकेको छैन । यसमा सरकार, नेपाल राष्ट्र बैंक, धितोपत्र बोर्डका कमजोरीहरु छन् तर त्यसलाई मलजल गर्ने काम हामी लगानीकर्ताहरुले नै गरिरहेका छौं ।

हालको अवस्था आउनुमा नेपाल राष्ट्र बैकको नीतिहरु जिम्मेबार छन् यसमा दुईमत छैन । ४—१२ को सिमा, जोखिम भार १५० गर्नु, सिसिडि लाई सिडि रेसियोमा परिवर्तन गर्ने जस्ता कारणहरुले बजार घटेको हो । फेरी यो मात्र कारण पनि होईन । अन्य देशका पुँजी बजारसंग तुलना गर्ने हो भने नेपालको पुँजी बजारको सुचांक २००० नै धेरै हो । यसलाई कम्पनिहरुको वित्तीय विवरणहरु तथा अन्य सुचांकहरुले पुष्टि गर्दैन । नयाँ लागानीकर्ताहरुले शेयरलाई ट्र्डिङ्गको दृष्टिबाट मात्र नहेरी लगानीको उद्देश्य पनि लिन आवश्यक छ । यदि बजार सुस्त भएमा वा तल गएमा पनि कम्पनिहरुले दिने मुनाफा कस्तो छ त्यो पनि हेर्न आवश्यक छ । जसले तपाँईको बजार जोखिम कम गर्दछ ।

सरकार तथा नेपाल राष्ट्र बैंकले हरेक निर्णय गर्दा पुँजी बजारलाई मात्र हेर्न संभब छैन । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अवस्था अनुसार विभिन्न नीतिगत निर्णयहरु गर्दछ । एकातर्फको समस्या समाधान गर्न लिईएको नितिले अर्को तर्फ असर गर्न सक्छ । राष्ट्र बैंकका पछिल्ला नीतिहरु र त्यसले पुँजी बजारमा पारेको प्रभाव त्यसैको उदारहण हो ।

आन्तरिक कर्जा नियन्त्रणको लागि लिइएको नीतिले पुँजी बजारलाई नकारात्मक प्रभाव पा¥यो । एक ब्यक्ति तथा एकै समुहको नियन्त्रणमा शेयर बजारलाई मुक्त गर्न लिइएको ४—१२ को नीतिले पनि केहि प्रभाव पा¥यो । यस्ता नीतिहरु परिबर्तन भइरहन्छ तर लगानीकर्ताहरु विवेकी भइदिने हो भने यस्ता नीतिहरुले बजारमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्दैन । शेयर बजारमा प्रबेश गर्नु एक ब्यापार हो । ब्यापारमा नाफा घाटा दुबै हुन्छ । शेयर बजारमा सधै नाफामात्र हुने हो भने अरु ब्यापार ब्यवसाय गर्न आवश्यक नै छैन । तसर्थ नयाँ लगानीकर्ता यस विषयमा चनाखो हुन आवश्यक छ । स्वघोषित शेयर बजारका विशेषज्ञहरुको शैद्धान्तिक ज्ञान मात्रले हुदैन । तसर्थ सानो सानो लागनी बढाउदै बजारमा ब्यवहारीक ज्ञान लिदै अगाडि बढ्न आवश्यक छ ।

बर्तमान परिदृष्य हेर्दा बजार तत्काल लयमा फर्कन केहि समय लाग्ला । यसबाट पार पाउन साना लागनीकर्ताहरु प्यानिक हुन भएन । अहिले प्यानिक सेल गर्दा कमाउने ठूलाहरुले नै हो । जसको होल्डिङ्ग क्षमता बढि हुन्छ । धैर्य नै जितको ओखती हो । साउनमा पक्कै केहि नयाँ नीति आउने छ जसले बजारलाई माथि जान मद्दत गर्न सक्छ ।

अन्त्यमा लगानीकर्ताहरुलाई आजको समय अत्यन्तै निराशाजनक छ । यो भन्दैमा हामी दोष जति अर्कैको थाप्लोमा हालेर उम्कन पाउदैनौं । हामीले सहि समयमा सहि निर्णय लिन सकेनौ । यो विषयमा हामी स्पष्ट हुन आवश्यक छ । विभिन्न स्वार्थ समुहले बनाएका कथित शेयर विषेशज्ञका युट्युव भिडियोको आधारमा लगानी गर्ने तरिका बदलौं । लगानी गर्दा कम्तिमा कम्पनिका आधारभूत सुचांकहरु हेरौ, बुझौ, आधि समस्याको समाधान यहिँ छ । [email protected]

प्रतिक्रिया दिनुहोस !